| Present Tense - लट्लकार / laTlakaara |
| आङ्ग्लभाषा / English |
संस्कृत / Sanskrit |
शब्द Noun |
धातु Verb |
Notes |
| The boy reads/is reading. |
बालकः पठति baalakaH paThati |
बालक baalaka |
पठ् paTh |
लट्लकार or laTlakaara is the only verb-form
to represent present tense.
Unlike English where simple present (verb + s, verb + es) and
present-continous (verb + ing) forms are possible, in Sanskrit laTlakaara represents
both.
So, "the boy reads" and "the boy is reading" will have same verb-forms. |
| The pupil is saluting. |
शिष्यः नमति shiShyaH namati |
शिष्य shiShya |
नम् nam |
| The elder brother speaks. |
अग्रजः वदति agrajaH vadati |
अग्रज agraja |
वद् vad |
| The father looks. |
जनकः पश्यति janakaH pashyati |
जनक janaka |
दृश् dRRish |
| The son is going to school. |
पुत्रः विद्यालयं गच्छति putraH vidyaalaya.n gachchhati |
पुत्र putra |
गम् gam |
| The horse runs. |
अश्वः धावति ashvaH dhaavati |
अश्व ashva |
धाव् dhaav |
| The tree bears fruit. |
वृक्षः फलति vRRikshaH phalati |
वृक्ष vRRiksha |
फल् phal |
| The servant is standing. |
सेवकः तिष्ठति sevakaH tiShThati |
सेवक sevaka |
स्था sthaa |
| The beggar wanders. |
भिक्षुकः अटति bhikshukaH aTati |
भिक्षुक bhikshuka |
अट् aT |
| He is laughing. |
सः हसति saH hasati |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
हस् has |
| The mother cooks. |
अम्बा पचति ambaa pachati |
अम्बा ambaa |
पच् pach |
| The son is laughing. |
सुतः हसति sutaH hasati |
सुत suta |
हस् has |
| The girl writes poems. |
बाला पद्यानि लिखति baalaa padyaani likhati |
बाला baalaa |
लिख् likh |
| She is drinking milk. |
सा दुग्धं पिवति saa dugdha.n pivati |
तद् (स्त्री) tad (strii) |
पा paa |
| It is evening. |
सन्ध्या भवति sandhyaa bhavati |
सन्ध्या sandhyaa |
भू bhuu |
| The goat grazes. |
अजः चरति ajaH charati |
अज aja |
चर् char |
| She is leading. |
सा नयति saa nayati |
तद् (स्त्री) tad (strii) |
नी nii |
| The flower blooms. |
पुष्पं विकसति puShpa.n vikasati |
पुष्प puShpa |
वि + कस् vi + kas |
| The fruit falls. |
फलम् पतति phalam patati |
फल phala |
पत् pat |
| Friend is giving. |
मित्रं यच्छति mitra.n yachchhati |
मित्र mitra |
यच्छ् yachchh |
| Artists are sketching. |
चित्रकाराः लिखन्ति chitrakaaraaH likhanti |
चित्रकार chitrakaara |
लिख् likh |
| Porters are carrying. |
भारवाहाः वहन्ति bhaaravaahaaH vahanti |
भारवाह bhaaravaaha |
वह् vah |
| Theives are running. |
चोराः धावन्ति choraaH dhaavanti |
चोर chora |
धाव् dhaav |
| Washermen are washing. |
रजकाः क्षालयन्ति rajakaaH kshaalayanti |
रजक rajaka |
क्षाल् kshaal |
| Carpenters do carpentry. |
तक्षकाः तक्षन्ति takshakaaH takshanti |
तक्षक takshaka |
तक्ष् taksh |
| Singers are singing. |
गायकाः गायन्ति gaayakaaH gaayanti |
गायक gaayaka |
गै gai |
| Dancers are dancing. |
नटाः नृत्यन्ति naaTaaH nRRityanti |
नट naTa |
नृत् nRRit |
| Cooks are cooking. |
पाचकाः पचन्ति paachakaaH pachanti |
पाचक paachaka |
पच् pach |
| Devotees are meditating. |
भक्ताः ध्यान्ति bhaktaaH dhyaanti |
भक्त bhakta |
ध्यै dhyai |
| They smell flowers. |
ते पुष्पाणि जिघ्रन्ति te puShpaaNi jighranti |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
घ्रा ghraa |
| They remember. |
ते स्मरन्ति te smaranti |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
स्मृ smRRi |
| Barbers shave. |
नापिताः मुण्डयन्ति naapitaaH muNDayanti |
नापित naapita |
मुण्ड् muND |
| Weavers weave. |
तन्तुवायाः वयन्ति tantuvaayaaH vayanti |
तन्तुवाय tantuvaaya |
- |
| Goats graze. |
अजाः चरन्ति ajaaH charanti |
अज aja |
चर् char |
| Fruits shake. |
फलानि स्फुरन्ति phaalaani sphuranti |
फल phala |
- |
| You are reading the book. |
त्वं पुस्तकं पठसि tva.n pustaka.n paThasi |
युस्मद् yusmad |
पठ् paTh |
| You are saluting. |
त्वं नमसि tva.n namasi |
युस्मद् yusmad |
नम् nam |
| You are speaking. |
त्वं वदसि tva.n vadasi |
युस्मद् yusmad |
वद् vad |
| You see. |
त्वं पश्यसि tva.n pashyasi |
युस्मद् yusmad |
दृश् dRRish |
| All of you fall. |
यूयं पतथ yuuya.n patatha |
युस्मद् yusmad |
पत् pat |
| All of you are leading. |
यूयं नयथ yuuya.n nayatha |
युस्मद् yusmad |
नी nii |
| All of you rebuke. |
यूयं निन्दथ yuuya.n nindatha |
युस्मद् yusmad |
निन्द् nind |
| I wish. |
अहम् इच्छामि aham ichchhaami |
अस्मद् asmad |
इष् iSh |
| I am dancing. |
अहम् नृत्यामि aham nRRityaami |
अस्मद् asmad |
नृत् nRRit |
| I remember. |
अहम् स्मरामि aham smaraami |
अस्मद् asmad |
स्मृ smRRi |
| I reside. |
अहम् वसामि aham vasaami |
अस्मद् asmad |
वस् vas |
| I am asking a question. |
अहम् प्रश्नं पृच्छामि aham prashna.n pRRichchhaami |
अस्मद् asmad |
प्रच्छ् prachchh |
| We play. |
वयं क्रीडामः vaya.n kriiDaamaH |
अस्मद् asmad |
क्रीड् krriD |
| We are writing. |
वयं लिखामः vaya.n likhaamaH |
अस्मद् asmad |
लिख् likh |
| We are drinking. |
वयं पिबामः vaya.n pibaamaH |
अस्मद् asmad |
पा paa |
| Future Tense - लृट्लकार / lRRiTlakaara |
| आङ्ग्लभाषा / English |
संस्कृत / Sanskrit |
शब्द Noun |
धातु Verb |
Notes |
| The boy will read. |
बालकः पठिष्यति baalakaH paThiShyati |
बालक baalaka |
पठ् paTh |
- |
| The student will go to school. |
च्छात्रः विद्यालयं गमिष्यति chchhaatraH vidyaalaya.n gamiShyati |
च्छात्र chchhaatra |
गम् gam |
- |
| They will speak. |
ते वदिष्यन्ति te vadiShyanti |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
वद् vad |
- |
| Artist will sketch the picture. |
चित्रकारः चित्रं लिखिष्यति chitrakaaraH chitra.n likhiShyati |
चित्रकार chitrakaara |
लिख् likh |
- |
| It will be evening. |
सन्ध्या भविष्यति sandhyaa bhaviShyati |
सन्ध्या sandhyaa |
भू bhuu |
- |
| Teacher will teach. |
गुरुः पाठयिष्यति guruH paaThayiShyati |
गुरु guru |
पाठ् / paaTh |
- |
| The flowers will bloom. |
पुष्पाणि विकसिष्यन्ति puShpaaNi vikasiShyanti |
पुष्प puShpa |
वि + कस् vi + kas |
- |
| Barber will shave. |
नापितः मुण्डयिष्यति naapitaH muNDayiShyati |
नापित naapita |
मुण्ड् muND |
- |
| You will read. |
त्वं पठिष्यसि tva.n paThiShyasi |
युस्मद् yusmad |
पठ् paTh |
- |
| You all will play. |
युयं क्रीडिष्यथ vaya.n kriiDiShyatha |
युस्मद् yusmad |
क्रीड् kriiD |
- |
| I will go. |
अहं गमिष्यामि aha.n gamiShyaami |
अस्मद् asmad |
गम् gam |
- |
| I will write letter. |
अहं पत्रम् लिखिष्यामि aha.n patram likhiShyaami |
अस्मद् asmad |
लिख् likh |
- |
| We will play. |
वयं क्रीडिष्यामः vaya.n kriiDiShyaamaH |
अस्मद् asmad |
क्रीड् kriiD |
- |
| Past Tense - लङ्लकार / laN^lakaara |
| आङ्ग्लभाषा / English |
संस्कृत / Sanskrit |
शब्द Noun |
धातु Verb |
Notes |
| The boy read/was reading. |
बालकः अपठत् baalakaH apaThat |
बालक baalaka |
पठ् paTh |
लङ्लकार or laN^lakaara is the only verb-form
to represent past tense.
Unlike English where simple past and past-continous (verb + ing)
forms are possible, in Sanskrit laN^lakaara represents
both.
So, "the boy went" and "the boy was going" will have same verb-forms.
Past tense can also be represented using तवत् (tavat) prefix with the verbs. This has been covered
in a different chapter. |
| He played. |
सः अक्रीडत् saH akriiDat |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
क्रीड् kriiD |
| She stood. |
सा अतिष्ठत् saa atiShThat |
तद् (स्त्री) tad (strii) |
स्था sthaa |
| Cobbler gave the sandal. |
चर्मकारः पादरक्षाम् अयच्छत् charmakaarah paadarakshaam ayachchhat |
चर्मकार charmakaara |
यच्छ् yachchh |
| The lion killed the deer. |
सिंहः मृगम् अमारयत् si.nhaH mRRigam amaarayat |
सिंह si.nha |
मृ mRRi |
| The tiger ate flesh. |
व्याघ्रः मांसम् अखादत् vyaaghraH maa.nsam akhaadat |
व्याघ्र vyaaghra |
खाद् khaad |
| The cat saw the rat. |
मार्जारः मूषकम् अपश्यत् maarjaaram muuShakam apashyat |
मार्जार maarjaara |
दृश् dRrish |
| The friend wrote a letter. |
वयसः पत्रम् अलिखत् vayasaH patram alikhat |
वयस vayasa |
लिख् likh |
| One went to village. |
एकः ग्रामम् अगच्छत् ekaH graamam agachchhat |
एक eka |
गम् gam |
| They laughed. |
ते अहसन् te ahasan |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
हस् has |
| Students played. |
च्छात्रः अक्रीडन् chchhaatraaH akriiDan |
च्छात्र chchhaatra |
क्रीड् kriiD |
| Thieves stole the box. |
चोराः पेटिकाम् अहरन् choraaH peTikaam aharan |
चोर chora |
हर् har |
| Students asked question. |
च्छात्राः प्रश्नम् अपृच्छन् chchhaatraaH prashnam apRRichchhan |
च्छात्र chchhaatra |
प्रच्छ् prachchh |
| Bisons grazed grass. |
महिषाः तृणानि अचरन् mahiShaaH tRiNaani acharan |
महिष mahiSha |
चर् char |
| Women sang. |
महिलाः अगायन् mahilaaH agaayan |
महिला mahilaa |
गै gai |
| Snakes swallowed frogs. |
सर्पाः मण्डूकान् अगिलन् sarpaaH maNDuukaan agilan |
सर्प sarpa |
गिल् gil |
| Porters bore the burden. |
भारवाहाः भारम् अवहन् bhaaravaahaaH bhaaram avahan |
भारवाह bharavaaha |
वह् vah |
| Fishermen took away the fish. |
धिवराः मीनम् अनयन् dhivaraaH miinam anayan |
धिवर dhivara |
नी nii |
| You ran. |
त्वम् अधावः tvam adhaavaH |
युस्मद् yusmad |
धाव् dhaav |
| You danced. |
त्वम् अनृत्यः tvam anRRityaH |
युस्मद् yusmad |
नृत् nRRit |
| You read. |
त्वम् अपठः tvam apaThaH |
युस्मद् yusmad |
पठ् paTh |
| All of you saw the book. |
यूयं पुस्तकम् अपश्यत् yuuya.n pustakam apashyat |
युस्मद् yusmad |
दृश् dRRish |
| All of you ate. |
यूयं अखादतः yuuya.n akhaadataH |
युस्मद् yusmad |
खाद् khaad |
| I saluted the teacher. |
अहं गुरूम् अनमम् aha.n guruum anamam |
अस्मद् asmad |
नम् nam |
| I remembered the matter. |
अहं विषयम् अस्मरम् aha.n viShayam asmaram |
अस्मद् asmad |
स्मृ smRRi |
| I smelt the flower. |
अहं पुष्पम् अजिघ्रम् aha.n puShpam ajighram |
अस्मद् asmad |
घ्रा ghraa |
| I saw the picture. |
अहं चित्रम् अपश्यम् aha.n chitram apashyam |
अस्मद् asmad |
दृश् dRRish |
| I wrote a letter. |
अहं पत्रम् अलिखम् aha.n patram alikham |
अस्मद् asmad |
लिख् likh |
| We spoke. |
वयम् अवदाम vayam avadaama |
अस्मद् asmad |
वद् vad |
| We ate. |
वयम् अखादाम vayam akhaadaama |
अस्मद् asmad |
खाद् khaad |
| We played. |
वयम् अक्रीडाम vayam akriiDaama |
अस्मद् asmad |
क्रीड् kriiD |
| Imperative Mood - आझयांलोट्लकार / aajhaayaa.nloTlakaara |
| आङ्ग्लभाषा / English |
संस्कृत / Sanskrit |
शब्द Noun |
धातु Verb |
Notes |
| Let the boy read. |
बालकः पठतु baalakaH paThatu |
बालक baalaka |
पठ् paTh |
- |
| Let the boy write. |
बालकः लिखतु baalakaH likhatu |
बालक baalaka |
लिख् likh |
- |
| Let him carry. |
सः वहतु saH vahatu |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
वह् vah |
- |
| Let the singer sing. |
गायकः गायतु gaayakaH gaayatu |
गायक gaayaka |
गै gai |
- |
| Let her run. |
सा धावतु saa dhaavatu |
तद् (स्त्री) tad (strii) |
धाव् dhaav |
- |
| Let the servant wash. |
सेवकः प्रक्षालयतु sevakaH prakshaalayatu |
सेवक sevaka |
प्र + क्षाल् prakshaal |
- |
| Let the girl read. |
बाला पठतु baalaa paThatu |
बाला baalaa |
पठ् paTh |
- |
| Let the student ask question. |
च्छात्रः प्रश्नं पृच्छतु chchhaatra prashna.n pRRichchhatu |
च्छात्र chchhaatra |
प्रच्छ् prachchh |
- |
| Let the dancers dance. |
नटाः नृत्यन्तु naTaaH nRRityantu |
नट naTa |
नृत् nRRit |
- |
| Let them reside. |
ते वसन्तु te vasantu |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
वस् vas |
- |
| Let the beggars wander. |
भिक्षुकाः अटन्तु bhikshukaaH aTantu |
भिक्षुक bhikshuka |
अट् aT |
- |
| Let the women see. |
महिलाः पश्यन्तु mahilaaH pashyantu |
महिला |
दृश् dRRish |
- |
| You go. |
त्वं गच्छ tva.n gachchha |
युस्मद् yusmad |
गम् gam |
- |
| You stand up. |
त्वं उत्तिष्ठ tva.n uttiShTha |
युस्मद् yusmad |
स्था sthaa |
- |
| You drink. |
त्वं पिब tva.n piba |
युस्मद् yusmad |
पा paa |
- |
| All of you speak. |
यूयं वदत yuuya.n vadata |
युस्मद् yusmad |
वद् vad |
- |
| All of you go. |
यूयं गच्छत yuuya.n gachchhata |
युस्मद् yusmad |
गम् gam |
- |
| All of you see. |
यूयं पश्यत yuuya.n pashyata |
युस्मद् yusmad |
दृश् dRRish |
- |
| Let me go. |
अहं गच्छानि aha.n gachchhaani |
अस्मद् asmad |
गम् gam |
- |
| Let me write. |
अहं लिखानि aha.n likhaani |
अस्मद् asmad |
लिख् likh |
- |
| Let me read. |
अहं पठानि aha.n paThaani |
अस्मद् asmad |
पठ् paTh |
- |
| Let us drink. |
वयं पिवाम vaya.n pivaama |
अस्मद् asmad |
पा paa |
- |
| Let us ask. |
वयं पृच्छाम vaya.n pRRichchhaama |
अस्मद् asmad |
प्रच्छ् prachchh |
- |
| Let us sing. |
वयं गायाम vaya.n gaayaama |
अस्मद् asmad |
गै gai |
- |
| Optative Mood - विधैलिङ्लकार / vidhailiN^lakaara |
| आङ्ग्लभाषा / English |
संस्कृत / Sanskrit |
शब्द Noun |
धातु Verb |
Notes |
| The boy should/may read. |
बालकः पठेत् baalakaH paThet |
बालक baalaka |
पठ् paTh |
विधैलिङ्लकार or vidhailiN^lakaara
represents both should (should + verb)and may (may + verb) in the sentence. So, "the boy should go"
and "the boy may go" will have the same verb-forms. |
| It may rain today. |
अद्य वृष्टिं भवेत् adya vRRiShTi.n bhavet |
- |
भू bhuu |
| Students should study. |
च्छात्राः पठेत् chchhaatraaH paThet |
च्छात्र chchhaatra |
पठ् paTh |
| Dancers may dance. |
नटाः नृत्येयुः naTaaH nRRityeyuH |
नटा naTa |
नृत् nRRit |
| Mother may cook. |
अम्बा पचेत् ambaa pachet |
अम्बा ambaa |
पच् pach |
| Servant should wash the cloathes. |
सेवकः वस्त्राणि क्षालयेत् sevakaH vaastraaNi kshaalayet |
सेवक sevaka |
क्षाल् kshaal |
| They may stay. |
ते तिष्ठेयम् te tiShTheyam |
तद् (पुं) tad (pu.n) |
स्था sthaa |
| She may go to school. |
सा विद्यालयं गछ्चेत् saa vidyaalaya.n gachchhet |
तद् (स्त्री) tad (strii) |
गम् gam |
| Boys may eat the fruits. |
बालाः फलानि खादेयुः baalaaH phalaani khaadeyuH |
बाल baala |
खाद् khaad |
| Women may sing. |
महिलाः गायेयुः mahilaaH gaayeyuH |
महिला mahilaa |
गै gai |
| You should salute the teacher. |
त्वं गुरुम् नमे tvam gurum name |
युस्मद् yusmad |
नम् nam |
| You should read. |
त्वम् पठे tvam paThe |
युस्मद् yusmad |
पठ् paTh |
| You should go to temple. |
त्वम् देवालयं गच्छे tvam devaalaya.n gachchhe |
युस्मद् yusmad |
गम् gam |
| All of you should remember the matter. |
युयं विष्यं स्मरेत yuya.n viShya.n smareta |
युस्मद् yusmad |
स्मृ smRRi |
| All of you should see the picture. |
युयं चित्रं पश्येत yuya.n chitra.n pashyeta |
युस्मद् yusmad |
दृश् dRRish |
| I should read the book. |
अहं पुस्तकं पठेयम् aha.n pustaka.n paTheyam |
अस्मद् asmad |
पठ् paTh- |
| I may play. |
अहं क्रीडेयम् aha.n kriiDeyam |
अस्मद् asmad |
क्रीड् kriiD |
| I should write the letter. |
अहं पत्रं लिखेयम् aha.n patra.n likheyam |
अस्मद् asmad |
लिख् likh |
| We should drink milk. |
वयं दुग्धं पिवेम vaya.n digdha.n pivema |
अस्मद् asmad |
पा paa |
| We may go to village. |
वयं ग्रामं गच्छेम vaya.n graama.n gachchhema |
अस्मद् asmad |
गम् gam |